ມົນລະພິດໄດ້ສັງຫານຊີວິດຄົນຫລາຍກວ່າ ໂຣກເອດສ໌, ວັນນະໂຣກ, ແລະໄຂ້ມາເລເຣຍລວມເຂົ້າກັນ ສາມເທົ່າ, ອີງຕາມການຄຳນວນຄັ້ງໃໝ່. ມັນເປັນນຶ່ງໃນຫລາຍສາເຫດອັນດັບນຳໜ້າໝູ່ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄົນເສຍຊີວິດ. ແຕ່ວ່າມັນກໍເປັນບັນຫາທີ່ຄົນເມີນເສີຍຢູ່ເກືອບທົ່ວໂລກ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຈຳນວນຄົນໄດ້ຮັບຜົນກະທົບຢ່າງຫລວງຫລາຍກໍຕາມ. Steve Baragona, ນັກຂ່າວວີໂອເອ ມີລາຍລະອຽດ ກ່ຽວກັບເລື້ອງນີ້ ຊຶ່ງບົວສະຫວັນ ຈະນຳມາສະເໜີທ່ານໃນອັນດັບຕໍ່ໄປ.
ອາກາດ ແລະນ້ຳທີ່ເປື້ອນເປິ, ພິດທີ່ເກີດຈາກສານຕະກົ່ວ ແລະບ່ອນເຮັດວຽກທີ່ມີມົນລະພິດໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄົນເສຍຊີວິດຢູ່ປະມານ 8.3 ລ້ານຄົນ ໃນປີ 2017.
ນັ້ນເປັນຈຳນວນທີ່ຫລາຍກວ່າການຕາຍຍ້ອນການສູບຢາ. ມັນຫລາຍກວ່າ ການດື່ມເຫລົ້າ ແລະໃຊ້ຢາເສບຕິດແບບຜິດໆ. ມັນເປັນຈຳນວນທີ່ຫລາຍກວ່າການ ເສຍຊີວິດທີ່ເກີດຂຶ້ນຍ້ອນການກິນອາຫານທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດຕໍ່ສຸຂະພາບ, ພະຍາດຕິດແປດຕ່າງໆ ທີ່ສຳຄັນ ແລະສົງຄາມອີກດ້ວຍ.
ແຕ່ວ່າ ມັນກໍໄດ້ຮັບຄວາມສົນໃຈໜ້ອຍກວ່າການເສຍຊີວິດຍ້ອນສາເຫດເຫລົ່ານັ້ນ ຢູ່ໃນຫລາຍພາກສ່ວນຂອງໂລກ.
ສິ່ງທີ່ກ່າວມານັ້ນ ແມ່ນອີງຕາມລາຍງານໃໝ່ຈາກອົງການພັນທະມິດໂລກໃນດ້ານສຸຂະພາບ ແລະມົນລະພິດ, ຊຶ່ງລວມທັງບັນດານັກຄົ້ນຄວ້າ, ກະຊວງສາທາລະນະສຸກຂອງປະເທດຕ່າງໆ, ອົງການບໍ່ຂຶ້ນກັບລັດຖະບານທັງຫຼາຍ ແລະອົງການສະຫະປະຊາຊາດ.
ທ່ານນາງ ເຣໂຊລ ຄຸບຄາ (Rachael Kupka), ຫົວໜ້າຝ່າຍບໍລິຫານຂອງ ອົງການພັນທະມິດໂລກ ໃນດ້ານສຸຂະພາບ ແລະມົນລະພິດກ່າວວ່າ:
"ມັນສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງວິກິດການດ້ານສຸຂະພາບໃນລະດັບໂລກ ທີ່ຈິງແລ້ວ ມັນຍັງບໍ່ໄດ້ນັບໝົດເທື່ອ, ຍັງບໍ່ທັນຖືກແກ້ໄຂເທື່ອ, ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບແຫລ່ງຊັບພະຍາກອນຊ່ວຍເຫລືອຢ່າງພຽງພໍເທື່ອ."
ບົດລາຍງານນີ້ຍັງກ່າວອີກວ່າ ມົນລະພິດທີ່ມາຈາກແຫລ່ງດັ້ງເດີມເຊັ່ນ ເຕົາໄຟທີ່ມີຄວັນຫລາຍ ແລະສຸຂະອະນາໄມທີ່ບໍ່ດີ ແມ່ນກຳລັງຫລຸດລົງໃນຂະນະທີ່ມົນລະພິດສະໄໝໃໝ່ ທີ່ມາຈາກໂຮງຈັກໂຮງງານຕ່າງໆ, ຈາກພາຫະນະ ແລະເຄມີ ທີ່ເປັນພິດ ແມ່ນມີທ່າອ່ຽງເພີ້ມສູງຂຶ້ນ.
ທ່ານນາງ ຄຸບຄາ ໃຫ້ຂໍ້ສັງເກດວ່າ ການລົງທຶນສາກົນແມ່ນສຸມໃສ່ມົນລະພິດແບບດັ້ງເດີມ.
ທ່ານນາງກ່າວດັ່ງນີ້:
"ເພາະສະນັ້ນນ້ຳ, ສຸຂະອະນາໄມ ດັ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄປແລ້ວ ແມ່ນມີການລົງທຶນຢ່າງຫລວງຫລາຍ. ສະນັ້ນຈຳນວນຄົນເສຍຊີວິດກຳລັງຫລຸດລົງມາ ແຕ່ວ່າບັນຫາອື່ນ ເມື່ອເວົ້າເຖິງມົນລະພິດທີ່ທັນສະໄໝແລ້ວ ແມ່ນບໍ່ໄດ້ຮັບ ແຫລ່ງຊັບພະຍາກອນຊ່ວຍເຫລືອ ແລະຄວາມສົນໃຈແບບດຽວກັນ ຫລື ໃນປະລິມານເທົ່າກັນກັບມົນລະພິດແບບນັ້ນເລີຍ."
ອິນເດຍ ແລະຈີນ ແມ່ນມີຄົນເສຍຊີວິດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບມົນລະພິດຫລາຍທີ່ສຸດ, ຕິດຕາມມາດ້ວຍໄນຈີເຣຍ, ອິນໂດເນເຊຍ ແລະປາກິສຖານ. ສະຫະລັດ ແມ່ນນອນຢູ່ໃນອັນດັບທີ 7.
ທ່ານນາງ ຄຸບຄາກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ:
"ມີຫລາຍປະເທດ ຈາກເກືອບທຸກພາກພື້ນຂອງໂລກ ມີຊື່ຢູ່ໃນອັນດັບ 10 ປະເທດຕົ້ນໆ ຂອງລາຍຊື່ປະເທດ ທີ່ມີການຕາຍກ່ຽວຂ້ອງກັບບັນຫານີ້ສູງທີ່ສຸດ. ພວກເຮົາທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບອີ່ຫລີ. ມັນບໍ່ກ່ຽວເລີຍວ່າ ທ່ານຈະຢູ່ໃສ."
ມົນລະພິດທາງອາກາດເປັນຕົວສັງຫານຊີວິດຄົນຫລາຍກວ່າໝູ່ທີ່ສຸດ, ຊຶ່ງກວາມ ເອົາ 40 ເປີເຊັນ ຂອງຈຳນວນການຕາຍທັງໝົດ.
ທ່ານນາງ ຄຸບຄາກ່າວມ້ວນທ້າຍວ່າ ຂ່າວດີກໍຄື ໄດ້ມີມາດຕະການໄວ້ຮອງຮັບຢູ່ແລ້ວ ທີ່ຈະຊ່ວຍຫລຸດຜ່ອນຜົນກະທົບເຫລົ່ານີ້ລົງໃຫ້ໄດ້.
ທ່ານນາງເວົ້າວ່າ:
"ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນຈໍານວນບັນຫາເປັນແຕ່ລະປະເທດໄປ ທີ່ບໍ່ມີລັກສະນະພິເສດເລີຍ. ມີສິ່ງທີ່ມີປະສິດພິພາບທາງດ້ານລາຄາທີ່ປະເທດຕ່າງໆສາມາດເຮັດໄດ້, ປະຊາຄົມສາມາດເຮັດໄດ້, ຕົວເມືອງຕ່າງໆສາມາດປະຕິບັດໄດ້ ແລະ ເອົາພາລະແບກຫາບໃນເລື້ອງພະຍາດ ທີ່ເກີດຈາກມົນລະພິດຂອງເຂົາເຈົ້າໃຫ້ຫລຸດລົງມາ ໄດ້."
ບັນດາເຈົ້າໜ້າທີ່ທັງຫລາຍສາມາດຮັບເອົາ ແລະບັງຄັບໃຫ້ມີການປະຕິບັດການ ຄວບຄຸມການປ່ອຍຄວັນອອກຈາກພາຫະນະ ແລະທໍ່ຄວັນໄຟຕ່າງໆ, ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີອຸປະກອນປ້ອງກັນແບບສ່ວນຕົວໃຫ້ແກ່ກຳມະກອນ ແລະມີມາດຕະການອື່ນໆໄວ້ຮອງຮັບຢູ່ໃນຫລາຍປະເທດແລ້ວ.
ເບິ່ງວີດິໂອກ່ຽວກັບຂ່າວນີ້ເພີ້ມເປັນພາສາອັງກິດ
ອ່ານລາຍງານນີ້ເພີ້ມເປັນພາສາອັງກິດຢູ່ລຸ່ມນີ້
Pollution kills three times more people than AIDS, tuberculosis and malaria combined, according to new estimates. It's one of the leading causes of death. But it's a neglected issue in most of the world, despite the enormous toll. VOA's Steve Baragona has more.
Dirty air and water, lead poisoning,
and polluted workplaces killed an estimated eight-point three million people in 2017.
That's more than smoking. It's more than alcohol and drug abuse. It beats unhealthy diets, major infectious diseases, and war.
But it gets less attention than any of those in much of the world.
That's according to a new report by the Global Alliance on Health and Pollution, which includes researchers, national health ministries, NGOs, and the United Nations. Rachael Kupka is executive director.
Rachael Kupka, Global Alliance on Health and Pollution:
"It's pointing out that a global health crisis is, in fact, still undercounted, still under-addressed, still under-resourced."
The report says pollution from traditional sources like smoky cookstoves and poor sanitation are declining, while modern pollution from factories, vehicles and toxic chemicals are on the rise.
Kupka notes that international investment has focused on traditional pollution.
Rachael Kupka, Global Alliance on Health and Pollution:
"So water, sanitation like I mentioned, had a lot of investment in it. So the deaths are coming down, whereas the other issues in terms of modern pollution have not received the same or equivalent amount of resources and attention."
India and China had the most pollution-related deaths, followed by Nigeria, Indonesia and Pakistan. The United States was seventh.
Rachael Kupka, Global Alliance on Health and Pollution:
"There's countries from almost every region of the world present in that top 10 list. We really are all impacted. It doesn't matter where you are."
Air pollution was the leading killer, making up 40% of the global death toll.
Kupka says the good news is that measures already exist that can help reduce the impacts.
Rachael Kupka, Global Alliance on Health and Pollution:
"We see a suite of problems country by country that are not unique. There are cost-effective things that countries can do, communities can do, cities can do to implement and bring down their burden of disease from pollution."
Authorities can adopt and enforce emissions controls for vehicles and smokestacks, require personal protective gear for workers and other measures already in place in many countries.
