ລິ້ງ ສຳຫລັບເຂົ້າຫາ

ວັນພຸດ, ໒໘ ກຸມພາ ໒໐໒໔

ຄວາມກ້າວໜ້າດ້ານການສຶກສາ ຂອງລາວອາເມຣິກັນ ຊົນເຜົ່າມ້ຽນ ໃນສະຫະລັດ


ປະຊາຄົມເຜົ່າມ້ຽນລາວອາເມຣິກັນ ທີ່ລັດຄາລິຟໍເນຍ
ປະຊາຄົມເຜົ່າມ້ຽນລາວອາເມຣິກັນ ທີ່ລັດຄາລິຟໍເນຍ

ໃນ​ລາຍ​ການ​ຊີ​ວິດ​ຊາວ​ລາວ​ຂອງ ວີ​ໂອ​ເອ ປະ​ຈຳ​ວັນ​ພະ​ຫັດ​ມື້​ນີ້ ເຮົາ​ຈະ​ພາ​ທ່ານ​ຟັງ​ການໂອ້​ລົມ​ກັບ ດ​ຣ​. ​ຄາ​ລ ພານ ຍາ​ນາງເມິ​ລິ​ຊາ ຈິນ ແລະດ​ຣ. ໂຈ ລຽວຊພານທີ່​ເປັນ​ຊົນເຜົ່າມ້ຽນຈາກ​ແຂວງ​ບໍ່​ແກ້ວຢູ່​ພາກ​ເໜືອ​ຂອງ​ລາວ ທີ່ພໍ່ແມ່ໄດ້​ພາ​ເຂົ້າ​ມາ​ຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານ​ຢູ່​ສະ​ຫະ​ລັດ ໃນ​ຊຸມ​ປີ 1970. ໃນ​ສີ່​ທົດ​ສະ​ວັດ​ທີ່​ຜ່ານ​ມາ​ ເຂົາ​ເຈົ້າ​ໄດ້​ພິ​ສູດ​ໃຫ້​ເຫັນວ່າ​ສະ​ຫະ​ລັດ ແມ່ນ​ໃຫ້​ໂອ​ກາດແກ່​ຜູ້​ທີ່​ມີພະ​ຍາ​ຍາມ​ ໄດ້ປະ​ສົບ​ຜົນ​ສຳ​ເລັດໃນ​ການ​ສຶກ​ສາດັ່ງ​ໃຈ​ໝາຍ. ຊີ​ວິດ​ຄວາມ​ເປັນ​ມາ​ຂອງ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ເປັນ​ມາ​ຢ່າງ​ໃດ​ນັ້ນ ກິ່ງ​ສະ​ຫວັນ ຈະ​ນຳ​ມາ​ສະ​ເໜີ​ທ່ານ ໃນ​ອັນ​ດັບ​ຕໍ່​ໄປ.

ເຜົ່າ​ມ້ຽນ ແມ່ນ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ນ້ອຍໆ ​ຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ລາວ ຊຶ່ງ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ແມ່ນຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານຢູ່ແຂວງຫລວງນໍ້າທາ ແລະບໍ່ແກ້ວ. ປັດ​ຈຸ​ບັນ ເຂົາ​ເຈົ້າ​ນອນຢູ່​ໃນ​ຈຳ​ນວນ​ເຈັດ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ລາວ ທີ່​ໄດ້​ເຂົ້າ​ມາ​ຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານ​ຢູ່​ໃນ​ສະ​ຫະ​ລັດ. ໂດຍພື້ນ​ຖານແລ້ວຊົນ​ເຜົ່າ​ມ້ຽນຢູ່​ໃນ​ປະ​ເທດ​ລາວ ແມ່ນເປັນ​ຊາວ​ໄຮ່​ຊາວຊາວສວນ ບໍ່ໄດ້ຮັບການສຶກສາ ເພາະບໍ່ມີໂຮງຮຽນ ແລະບໍ່ມີໜ້າທີ່ບົດບາດຢູ່ໃນວົງການ ການ​ປົກ​ຄອງ​ຂອງອະດີດລັດຖະບານແຫ່ງພະລາດຊະອານາຈັກລາວ.

ຊົນເຜົ່າມ້ຽນສ່ວນ​ໃຫຍ່ໄດ້ອົບພະຍົບເຂົ້າມາຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃນສະຫະລັດ ໃນຊຸມປີ 1970 ຊຶ່ງ​ພ້ອມໆ​ກັນກັບບັນດາອົບພະຍົບຊົນ​ເຜົ່າ​ອື່ນໆ ທີ່​ມາ​ຈາກ​ລາວ ທີ່ຕ້ອງ ໄດ້ເລີ້ມດ້ວຍ​ຝາມືເປົ່າ, ບໍ່ຮູ້ພາສາ ບໍ່ລຶ້ງເຄີຍກັບສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະຮີດຄອງ ປະເພນີຢູ່​ບ່ອນ​ຕັ້ງ​ຖິ່ນ​ຖານ​ໃໝ່. ແຕ່ການຕັ້ງຊີວິດໃໝ່ຂອງເຂົາເຈົ້າ ກໍໄດ້​ດຳ​ເນີນ​ໄປ​ພາຍ​ໃຕ້ຄວາມ​ມີອິດສະລະພາບ ແລະສະເໝີພາບ.

ດຣ. ຄາ​ລ ພານ ເດີນ​ທາງມາ​ສະ​ຫະ​ລັດ​ກັ​ບຄອບ​ຄົວຕອນ​ອາ​ຍຸ​ 15 ປີແລະ ໄດ້ເລີ້ມເຂົ້າໂຮງຮຽນໃນ​ຊັ້ນ ປ​.3 ຢູ່່ລັດອາລາບາມາ. ຈາກນັ້ນ ຄອບຄົວ​ທ່ານໄດ້ຍ້າຍ ໄປຢູ່ລັດຄາລິຟໍເນຍ ບ່ອນທີ່ທ່ານຮຽນຈົບມັດທະຍົມເວລາອາຍຸໄດ້ 20 ປີ. ທ່ານສຳເລັດປະລິນຍາຕີ ຈາກມະ​ຫາ​ວິ​ທະ​ຍາ​ໄລ​ຄາ​ລິ​ຟໍ​ເນຍເບີກ​ຄ​ລີ (Berkeley) ປີ 1993, ປະ​ລິນ​ຍາ​ໂທ​ຈາກມະ​ຫາ​ວິ​ທະ​ຍາ​ໄລ East Bay ໃນປີ 2003 ແລະ​ປະ​ລິນ​ຍາ​ເອກ​ຈາກມະ​ຫາ​ວິ​ທະ​ຍາ​ໄລ Mills College ໃນປີ 2016. ດ​ຣ​. ຄາ​ລ ທີ່​ເປັນ​ຊົນ​ເຜົ່າ​ມ້ຽນ​ຄົນ​ທຳ​ອິດ​ທີ່ໄດ້​ຮັບ​ປະ​ລິນ​ຍາ​ເອກ​ໃນ​ສະ​ຫະ​ລັດເລົ່າເຖິງຄວາມບຶກບືນສູ້ຊົນ​ໃນດ້ານການສຶກສາສູ່ ວີໂອເອ ຟັງວ່າ:

ດຣ. ຄານ ພາບ
ດຣ. ຄານ ພາບ
ລິງໂດຍກົງ

“ຄວາມຈິງແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າມາຈາກປະເທດລາວ ເຫັນວ່າມີໂອກາດໜ້ອຍ ຫລາຍ ມີຊີວິດຍາກລຳບາກກ່ອນເດີນທາງເຂົ້າເຖິງມາສະຫະລັດ. ຂ້າພະເຈົ້າ ໄດ້ເຫັນໂອກາດ ພວກເຮົາບໍ່ມີຄົນມ້ຽນເປັນແບບຢ່າງໃຫ້ເຫັນຢູ່ໃນປະຊາຄົມ ຂອງພວກເຮົານອກຈາກໂຕຂອງຂ້າພະເຈົ້າ​ເອງ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຊົນເຜົ່າມ້ຽນຄົນ ທຳອິດທີ່ໄດ້ເຂົ້າມະຫາວິທະຍາໄລ. ຢູ່​ເມືອງ​ລາ​ວ​ບໍ່​ມີ​ໂຮງ​ຮຽນ ພວກ​ເຮົາ​ຢູ່​ເທິງ​ພູ ເວ​ລາ​ຂ້າພະ​ເຈົ້າ​ເລີ້ມ​ເຂົ້າ​ໂຮງ​ຮຽນ​ຢູ່​ໃນ​ສະ​ຫະ​ລັດ ​ອາ​ຍຸ​ແກ່​ຫລາຍ​ແລ້ວ.”

ທ່ານ​ເລົ່າ​ສູ່​ຟັງ​ອີກວ່າ ເນື່ອງ​ຈາກ​ພໍ່​ແມ່​ຂອງ​ທ່ານບໍ່​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ສຶກ​ສາ ເພິ່ນ​ກໍ​ບໍ່​ສາ​ມາດ​ຊ່ວຍ​ເຫລືອ​ທ່ານ​ໄດ້​ຫລາຍ​ປານ​ໃດ ສະ​ນັ້ນ ທ່ານໄດ້ຂໍ​ຄວາມ​ຊ່ວຍ​ເຫລືອຈາກໂຄງການທີ່​ເອີ້ນວ່າ “Support Disadvantage Student” ຫ​ລື ໂຄງ​ການ​ສົ່ງ​ເສີມ​ນັກ​ຮຽນ​ທີ່​ດ້ອຍ​ໂອ​ກາດ.

ຍານາງເມີ​ລິ​ຊາ ຈິນ ເດີນທາງມາເຖິງສະຫະລັດໃນປີ 1976 ໃນ​ຕອນອາຍຸ 6 ປີ ຊຶ່ງບໍ່ສາມາດຂຽນ ແລະອ່ານພາສາລາວ ແຕ່ໄດ້ເລີ້ມຮຽນຊັ້ນປະຖົມຢູ່ໃນ ສະຫະລັດ. ຍາ​ນາງເມີລິຊາ ແມ່ນແມ່ຍິງເຜົ່າມ້ຽນຄົນທຳອິດທີ່ ສຳເລັດປະ​ລິນ​ຍາ​ໂທ​ຝ່າຍ​ການ​ສຶກ​ສາຈາກມະ​ຫາ​ວິ​ທະ​ຍາ​ໄລ East Bay ໃນ​ປີ 2000. ປັດຈຸບັນນີ້ຍາ​ນາງ ເປັນຫົວໜ້າໂຮງຮຽນປະຖົມ John F. Kennedy ໃນເມືອງສະຕັອກຕັນ ລັດຄາລິຟໍເນຍ ຊຶ່ງຍານາງເມິລິຊາ ກ່າວສູ່ວີໂອເອ ຟັງວ່າ:

ຍານາງເມີລິຊາ ຈິນ
ຍານາງເມີລິຊາ ຈິນ
ລິງໂດຍກົງ

"ຄອບຄົວຂ້າພະເຈົ້າ ແມ່ນຄອບຄົວມ້ຽນຄອບຄົວທີສອງ ໄດ້ເດີນທາງມາເຖິງ ນະຄອນພອດແລນ ລັດອໍເຣກັນ ໃນປີ 1976 ສະຫະລັດອາເມຣິກາ. ທັນທີິ ທີ່​ມາ​ຮອດຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ເລີ້ມຕົ້ນຮຽນຊັ້ນ ປ. ນຶ່ງ. ເວລານັ້ນຍັງບໍ່ມີຄົນເອເຊຍ ແລະເປັນໂຮງຮຽນຄົນຜິວຂາວ ຂ້າພະເຈົ້າສາມາດຮຽນພາສາອັງກິດໄດ້ໄວ ແລະເລີ້ມລືມພາສາມ້ຽນທີ່ປາກເວົ້າກັບພໍ່ແມ່. ເວລາຂ້າພະເຈົ້າຮຽນຮອດມັດ ທະຍົມປາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຮູ້ວ່າ ມະຫາວິທະຍາໄລແມ່ນຫຍັງ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ມີ ໃຜເປັນແບບຢ່າງ ນອກຈາກເພື່ອນນັກຮຽນຄົນຂາວທີ່ເວົ້າເຖິງມະຫາວິທະ ຍາໄລ. ຕໍ່ມາຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍ້າຍມາຢູ່ລັດຄາລິຟໍເນຍ ເພື່ອຊອກຫາ ທາງເຂົ້າ ມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະໄດ້ເຂົ້າຢູ່ມະ​ຫາ​ວິ​ທະ​ຍາ​ໄລ​ຄາ​ລິ​ຟໍ​ເນຍ Berkeley. ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງຮຽນຮູ້ດ້ວຍຕົນເອງເພາະບໍ່ມີຜູ້ເປັນແບບຢ່າງ ທີ່ເຫັນວ່າການ ສຶກສາທີ່ເໜືອໄປກວ່າມັດທະຍົມເປັນສິ່ງສຳຄັນ ແລະມີໂອກາດ ທີ່ຈະໄດ້ ວຽກຫຍັງເຮັດໃນອານາຄົດ.”

ດຣ. ໂຈ ລຽວ-ຄາ​ລ ທີ່ພໍ່ແມ່ເປັນຊາວໄຮ່ ທີ່ປູກເຂົ້າຢູ່ຕາມເນີນພູ ແລະບໍ່ຮູ້ຂຽນ ບໍ່ຮູ້ອ່ານໜັງ​ສື. ດຣ. ໂຈ ບໍ່ເຄີຍເຂົ້າໂຮງຮຽນ ເພາະບໍ່ມີໂຮງຮຽນຢູ່ໃນເຂດ ດັ່ງກ່າວ. ທ່ານໄດ້ເລີ້ມເຂົ້າໂຮງຮຽນຊັ້ນປະຖົມເທື່ອທຳອິດ ຢູ່ໃນສູນອົບພະຍົບ ໃນປະເທດໄທ ຕອນ​ໄດ້ 11 ປີ. ຕໍ່ມາຄອບຄົວໄດ້ນຳພາເຂົ້າມາຕັ້ງຖິ່ນຖານ ໃໝ່ໃນສະຫະລັດໃນປີ 1980. ນັບແຕ່ນັ້ນມາ ຊີວິດຂອງທ່ານໄດ້ປ່ຽນແປງ ຢ່າງໄວວາໃນ​ດ້ານ​ໂອ​ກາດໄດ້ຮັບການສຶກສາ ດັ່ງທີ່ ດຣ. ໂຈ ໄດ້ເລົ່າສູ່ ວີໂອເອ ຟັງດັ່ງນີ້:

ດຣ. ໂຈ ລຽວ-ພານ
ດຣ. ໂຈ ລຽວ-ພານ
ລິງໂດຍກົງ

“ຂ້າພະເຈົ້າຈື່ ແລະເຫັນພໍ່ແມ່ພາເຮັດໄຮ່ ເຂົາເຈົ້າເອົາໄມ້ຖັ່ງລົງດິນເປັນຂຸມ ເອົາເມັດເຂົ້າຫວ່ານລົງໃສ່ ແລ້ວຖົມດິນໄວ້. ພໍ່ແມ່ຂ້າພະເຈົ້າຂຽນ ແລະ​ອ່ານ​ໜັງ​ສືບໍ່ເປັນ ແລະຂ້າພະເຂົ້າກໍບໍ່ເຄີຍໄດ້ໄປໂຮງຮຽນຈົນມາຕົກຢູ່ໃນສູນອົບ ພະຍົບປະເທດໄທ. ເວລາມາຕົກຢູ່ສະຫະລັດຄອບຄົວພາຍ້າຍໄປຢູ່ຫລາຍລັດ ແລະໃນທີ່ສຸດໄດ້ຕັ້ງຖິ່ນຖານຢູ່ໃນລັດຄາລິຟໍເນຍ ບ່ອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເຕີບໃຫຍ່ ແລະເຂົ້າໂຮງ​ຮຽນມັດທະຍົມ. ພໍ່ແມ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ຮັບການ ສຶກສາ ແຕ່ກໍໄດ້ບອກສອນໄວ້ວ່າ ນີ້ແມ່ນໂອກາດການສຶກສາແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອໃຫ້ທ່ວງທັນ ແລະແຂ່ງຂັນກັບຄົນອື່ນໆ. ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບຶກ ບືນຮໍ່າຮຽນ ໄດ້ຮັບການແນະນຳຈາກໂຮງຮຽນ ແລະຊ່ວຍຕົນເອງໃຫ້ຫລາຍ ທີ່ສຸດມາຕະຫລອດ ອີງອາໄສທຶນ ແລະຢືມເງິນຮຽນຈາກລັດຖະບານ ຈົນສຳ ເລັດປະລິນຍາເອກຝ່າຍການສຶກສາ ໃນປີ 2013 ຈາກມະຫາວິທະຍາໄລເດ​ຣັກ​ແຊ​ລ (Drexel) ຢູ່ເມືອງຟິລາແດນເຟຍ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລີ້ມສອນມາແຕ່ປີ 1997 ຢູ່ຂັ້ນປະຖົມ, ມັດທະຍົມກາງ ແລະມັດທະຍົມປາຍ. ປັດຈຸບັນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າສອນກ່ຽວກັບການສຶກສາ ໃຫ້ແກ່ພວກນັກຮຽນປະລິນຍາໂທ ທີ່ກຽມ ເອົາປະກາດສະນິຍະບັດການສອນຢູ່ມະຫາວິທະຍາໄລ ແຊນແຟຣນຊິສໂກ.”

ເຜົ່າມ້ຽນອາເມຣິກັນເຊື້ອສາຍລາວ ທັງສາມຄົນນີ້ ແມ່ນນອນ ຢູ່ໃນຄົນ​ເຊື້ອ​ສາຍ​ລາວທີ່ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຜົນ​ສຳ​ເລັດ​ຈາກຄວາມບາກບັ່ນໃນ ດ້ານການ ສຶກສາ. ເຖິງແມ່ນໄດ້ມາເຖິງສະຫະລັດໃນ​ຕອນອາຍຸແກ່ທີ່​ພາໃຫ້​ເລີ້ມ​ຕົ້ນ ເຂົ້າໂຮງຮຽນຊ້າກໍຕາມ ແຕ່ພວກ​ເຂົາ​ເຈົ້າ​ເປັນ​ຕົວ​ຢ່າງ​ທີ່ພິສູດໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມພະ​ຍາ​ຍາມ ຢູ່​ທີ່​ໃດຄວາມສຳເລັດຢູ່​ທີ່ນັ້ນ ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ແມ່ນ​ຢູ່​ໃນສະ​ຫະ​ລັດ ທີ່​ເປັນ​ປະ​ເທດ​ໃຫ້​ໂອ​ກາດ​ແກ່​ທຸກ​ຄົນ​ທີ່​ມີ​ຄວາມ​ບາກ​ບັ່ນ​ແຫ່ງນີ້.

XS
SM
MD
LG