ລິ້ງ ສຳຫລັບເຂົ້າຫາ

ກາດດາຟີປົກຄອງລີເບຍ ດ້ວຍກໍາປັ້ນເຫລັກ ແລະການກົດຂີ່ປາບປາມ (ເບິ່ງວີດີໂອແລະຮູບສະໄລດ໌)

  • ດາຣາ ບັກຄໍາ
  • ທອງປານ ເທບວົງສາ

ກາດດາຟີປົກຄອງລີເບຍ ດ້ວຍກໍາປັ້ນເຫລັກ ແລະການກົດຂີ່ປາບປາມ (ເບິ່ງວີດີໂອແລະຮູບສະໄລດ໌)

ພັນເອກ ມວມມາ ກາດດາຟີ ໄດ້ເສຍຊີວິດໄປເມື່ອວັນພຸດ ທີ 19 ຕຸລາ ອາທິດແລ້ວນີ້ ອັນເປັນການສິ້ນສຸດການຕໍ່ສູ້ເປັນເວລາຫລາຍເດືອນ ຕ້ານຢັນພວກນົກລົບຂອງອໍານາດ ປົກຄອງໄລຍະຂ້າມຜ່ານຂອງລີເບຍ. ກາດດາຟີປະຕິເສ ບໍ່ຍອມລົງຈາກອໍານາດຈົນຮອດ ວາລະສຸດທ້າຍຂອງຊີວິດ ອັນເປັນຄວາມດື້ດັນທີ່ສະທ້ອນເຖິງການປົກຄອງແບບຜະເດັດ ການຂອງຜູ້ກ່ຽວ ມາເປັນເວລາ 40 ປີນັ້ນ. ນັກຂ່າວວີໂອເອ JulieAnn McKellogg ມີລາຍງານກ່ຽວກັບຜູ້ນໍາທີ່ປົກຄອງປະເທດດົນນານທີ່ສຸດຂອງໂລກອາຫຣັບ ແລະມູນເຊື້ອ ມໍລະດົກຂອງຜູ້ກ່ຽວ ຊຶ່ງດາຣາຈະນໍາມາສະເໜີທ່ານ.

ເບິ່ງວີດີໂອ ລາຍງານພາສາອັງກິດ:

ຟັງລາຍງານພາສາລາວ:

ມວມມາ ກາດ​ດາ​ຟີ ​ເປັນ​ນາຍ​ທະຫານ​ກອງທັບ​ບົກ ທີ່ມີ​ອາຍຸ​ແຕ່​ພຽງ 27 ປີ​ເວລາ​ຜູ້ກ່ຽວ
ຂຶ້ນ​ກໍາ​ອໍານາດ​ໃນ​ປີ 1969 ຫລັງ​ຈາກ​ກໍ່ລັດ​ຖະປະຫານ ​ໂຄ່ນ​ລົ້ມກະສັດ​ຂອງລີ​ເບຍ.

ກາດ​ດາ​ຟີໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ນິຍົມ​ຢ່າງ​ໄວ ຈາກການທີ່​ເປັນ​ຄົນ​ກ້າ​ປາກກ້າ​ເວົ້າ ​ແລະຕໍາ​ໜິຕິຕຽນ
ພວກ​ປະ​ເທດ​ຕາ​ເວັນ​ຕົກຢ່າງ​ສູງ. ​ຫລັງ​ຈາກ​ຂຶ້ນ​ເປັນ​ຜູ້​ນໍາ​ແລ້ວ ຜູ້ກ່ຽວກໍເຊົາໃສ່​ເຄື່ອງ​ແບບ
ທະຫານ ​ແລະ​ຫັນ​ມາ​ໃສ່​ຊຸດ​ພື້ນ​ເມືອງ ສະ​ແດງຄວາມພູມ​ໃຈ​ໃນເຊື້ອຊາດ​ອາ​ຫຣັບ​ຂອງ​ຕົນ
ແລະພະຍາຍາມ​ຈະ ທ້ອມ​ໂຮມ​ໂລກ​ອາ​ຫລັບ. ພາຍຫລັງ​ຕໍ່​ມາ ​ການ​ນຸ່ງຖື​ທີ່​ແປກ​ປະຫລາດ
ການກ່າວ​ຄໍາ​ປາ​ໃສທີ່​ຍືດຍາວ​ວົກວົນ ​ແລະ​ມີ​ໜ່ວຍອາລັກຂາ​ທີ່​ລ້ວນ​ແລ້ວແຕ່​ເປັນ​ແມ່ຍິງນັ້ນ
ເຮັດ​ໃຫ້ກາດ​ດາ​ຟີ​ກາຍ​ເປັນ​ຜູ້​ນໍາ​ທີ່​ແປກ​ປະຫລາດ ​ໃນ​ເວທີ​ການ​ເມືອງ​ໂລກ.

ທ່ານ ແຈໂຣລດ໌ ​ໂພສຕ໌ (Jerrold Post) ຜູ້​ອໍານວຍ​ການ​ໂຄງການ​ຈິດ​ຕະວິທະຍາ​ການ
ເມືອງ​ ​ແຫ່ງມະຫາ​ວິທະຍາ​ໄລ George Washington ກ່າວ​ວ່າ:

ຜູ້​ຄົນ​ມັກເພ່ງ​ເລັ່ງ​ໃສ່​ແຕ່ຄວາມ​ຜິ​ດປົກກະຕິ​ຫລື​ຄວາມແປກ​ປະຫລາດ​ຂອງ​
ກາດ​ດາຟີ ​ແຕ່​ຖ້າ
ບໍ່​ນັບ​ເລື້ອງ​ນີ້ ໂດຍ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່ແລ້ວ ກາດ​ດາ​ຟີແມ່ນຂ້ອນ​
ຂ້າງ
ມີປະສິດທິ​ຜົນ ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ໃນ​ເວທີ​ການ​ເມືອງ​ນານາ​ຊາດ ​ແລະ​ມີ
ສະເໜ່ ​ແຕ່
ແນ່ນອນວ່າ ຜູ້ກ່ຽວແມ່ນແປກປະຫລາດຈາກ​ຄົນ​ອື່ນ​ໆ.

ກາດດາ​ຟີ​ໄດ້​ຈັດ​ຕັ້ງ​ລະບົບ​ສັງຄົມ ການ​ເມືອງ ​ແລະ​ເສດຖະກິດ​ໃໝ່ຂຶ້ນມາ ທີ່ເອີ້ນ​ວ່າ
"Jamahiriya," ຊຶ່ງແປ​ວ່າ ລັດ​ຂອງ​ມະຫາ​ຊົນ ໃນ​ພາສາ​ອາຫຣັບ. ກາດ​ດາ​ຟີ​ໄດ້​ຮ່າງ
ຫລັກ​ປັດ​ຊະ​ຍາການ​ປົກຄອງຂອງ​ຕົນລົງໃນປື້​ມສີ​ຂຽວ ຫລື Green Book ທີ່​ມີ​ຊື່​
ສຽງນັ້ນ ​ໂດຍ​ຮຽກຮ້ອງ​ໃຫ້​ຈັດ​ຕັ້ງ​ລີ​ເບຍ ​ເປັນປະ​ເທດ​ນຶ່ງ​ທີ່​ປາດ​ສະ​ຈາກ​ສະ​ຖາ​ບັນ​
ໃດໆ ທີ່​ປະຊາຊົນ​ເປັນ​ຜູ້​ບໍລິຫານ ​ພາຍ​ໃຕ້​ການ​ນໍາພາ​ຂອງຕົນ​. ​ແຕ່ທ່ານແດ​ນຽນ
ເຊີ​ເວີ (Daniel Serwer) ​ປະ​ຈໍາ​ສະ​ຖາ​ບັນ​ຕາ​ເວັນອອກ​ກາງ​ກ່າວ​ວ່າ ​ໃນ​ພາກ​ໂຕ
ຈິງ​ແລ້ວ ມັນ​ບໍ່​ເປັນ​ເຊ່ນ​ນັ້ນເລີຍ.

“ກາດ​ດາ​ຟີ​ເອັງ​ຫັ້ນ​ຫລະ​ທີ່​ເປັນ​ຜູ້​ສິດສອນ​ຊາວ​ລີ​ເບຍ ​ໃຫ້​ພວກ​ເຂົາ​ເຈົ້າ
ຈັດຕັ້ງ​ສະພາ​ຂື້ນ​ມາ​ປົກຄອງ​ຕົນ​ເອງ ​ແຕ່​ກາດ​ດາ​ຟີ​ກໍ​ບໍ່ໄດ້ປ່ອຍ​ໃຫ້ປະຊາ
ຊົນ ປົກຄອງ​ຕົນ​ເອງ​ຕາມ​ທີ່​ສອນ ​ແຕ່
ກັບປົກຄອງປະ​ເທດ​ແຕ່ຜູ້​ດຽວ.

ທ່ານ​ເຊີ​ເວີກ່າວ​ຕໍ່​ໄປ​ວ່າ ຄວາມ​ລໍ້າ​ລວຍ​ຈາກ​ນໍ້າມັນ​ແລະ​ແກ​ສທໍາ​ມະ​ຊາດ​ຂອງ​ລີ​ເບຍ
ຊ່ວຍ​ໃຫ້ກາດ​ດາ​ຟີ​ກາຍ​ເປັນ​ຜູ້​ມີ​ອິດ​ທິພົນ​ຢູ່​ພາຍ​ໃນ​ປະ​ເທດ ​ແລະ​ຕ່າງປະ​ເທດ​ຫລາຍ
ທີ່​ສຸດ. ຜູ້ກ່ຽວ​ໄດ້​ສະ​ສົມ​ຊຸກ​ເຊື່ອງ​ຄວາມ​ຮັ່ງມີ​ນັ້ນ ​ໄວ້ສໍາລັບ​ຕົນ​ເອງ ​ແລະ​ພວກບໍລິ
ວານ​ພັນທະ​ມິດທີ່​ໃກ້ຊິດທີ່​ສຸດ. ທ່ານ ​ເຊີ​ເວີ ​ເວົ້າ​ວ່າ:

ນອກ​ນີ້​ແລ້ວ ກາດ​ດາ​ຟີ​ຍັງ​ກາຍ​ເປັນ​ສັນຍະລັກແຫ່ງ​ຄວາມ​ເປັນ​ນໍ້າ​ນຶ່ງ​
ໃຈ​ດຽວ​ກັນຂອງ​ລີ​ເບຍ
ທີ່​ ກ່ອນ​ໜ້າ​ນັ້ນ ເປັນ​ຄື​ກັນ​ກັບ ກ້ອນ​ຫີນ ແຮ່ທີ່
ເອົ​າ
ເຂົ້າ ມາ​ຕໍ່​ໃສ່​ກັນ​ໃຫ້ເປັນອັນ​ດຽວ ຈາກ​ຊີ້ນ​ສ່ວນ​ທີ່​ແຕກ​ຕ່າງ​ກັນ.

ຕໍ່​ມາ ຄວາມ​ສໍາພັນ​ທີ່​ມີກັບ​ພວກ​ກໍ່​ກາ​ນຮ້າຍ​ ​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້​ພາບ​ພົດ​ໃນ​ເວທີນາໆ
ຊາດ​ຂອງ​ກາດ​ດາ​ຟີ​ຕ້ອງ​ມົວ​ໝອງ​ລົງ​ໄປ. ​ສະຫະລັດ​ໄດ້​ຖິ້ມ​ໂທດ​ໃສ່​ກາດ​ດາ​ຟີ​ວ່າ
ຢູ່​ເບື້ອງ​ຫລັງ​ເຫດການ​ລະ​ເບີດ​ສະຖານ​ລື່ນ​ເລີງ​ກາງຄືນ ຫລື ​ໄນ້ຄລັບ​ຂອງ​ເຢຍ
ຣະມັນ​ແຫ່ງ​ນຶ່ງ​ໃນ​ປີ 1986 ທີ່​ຍົງ​ຜົນ​ໃຫ້​ທະຫານ​ສະຫະລັດ​ສອງ​ຄົນເສຍ​ຊີວິດ.

ຕົກ​ມາ​ໃນ​ປີ​ 2003 ກາດ​ດາ​ຟີໄດ້​ເອົາ​ບາດກ້າວ ​ເພື່ອຫາ​ທາງ​ປອງ​ດອງ​ກັບ​ຝ່າຍຕາ​ເວັນ​ຕົກ
ໂດຍ​ໄດ້ຍອມຮັບ​ວ່າ ຕົນ​ເປັນ​ຜູ້​ຮັບຜິດ​ຊອບ​ຕໍ່​ເຫດການ​ວາງ​ລະ​ເບີ​ດເຮືອບິນ​ຂອງ​ສາຍ​ການ
ບິນ ​ແພນ​ແອ​ມ ຖ້ຽວ​ບິນ​ທີ 103 ​ ທີ່​ລະ​ເບີດ​ຂຶ້ນຢູ່ກາງ​ເວຫາ ເໜືອ​ເມືອງ Lockerbie
ປະ​ເທດ Scotland ໃນປີ 1988 ຍັງ​ຜົນ​ໃຫ້ຜູ້​ມີ​ຜູ້ເສຍ​ຊີວິດ 270 ​ຄົນນັ້ນ. ນອກ​ນີ້​ ກາດ
ດາ​ຟີ​ຍັງ​ໄດ້ປະກາດ​ປະລະ​ອາວຸດ ຈໍາພວກທໍາລາຍ​ລ້າງຜານຢ່າງ​ຂະໜານ​ໃຫຍ່​ບາດ​ດຽວ ​
ແລະ​ການ​ກໍ່​ການ​ຮ້າຍ ຊຶ່ງຕໍ່​ມາ ສະ​ຫະລັດ​ກໍ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ໄປ​ຍົກຍ້າຍ​ສ່ວນ​ປະກອບຕ່າງໆ​ຂອງ​
ໂຄງການ​ນີວ​ເຄລຍຂອງ​ລີ​ເບຍ ອອກ​ຈາກ​ປະ​ເທດ ພ້ອມ​ກັບ​ຍົກ​ເລີກ​ມາດ​ຕະການ​ລົງ​ໂທດ​
ຕໍ່​ລີ​ເບຍ ​ແລະຟື້ນ​ຟູ​ຄວາມ ສໍາພັນ​ທາງ​ການ​ທູດ​ກັບ​ລີ​ເບຍ​ຄືນ​ໃໝ່.

ແຕ່​ວ່າ ຢູ່​ພາຍ​ໃນ​ລີ​ເບຍ​ເອງ ​ເມື່ອ​ຕົ້ນ​ປີ​ນີ້ ປະຊາຊົນ​ລີ​ເບຍ​ຫລາຍ​ພັນ​ຄົນໄດ້ພາກັນ​ລຸກ​ຮື​
ຂຶ້ນຕໍ່ຕ້ານ​ການ​ປົກຄອງ​ແບບ​ຜະ​ເດັດ​ການ​ຂອງກາດ​ດາ​ຟີ.

ພວກເຂົາ​ເຈົ້າ​ໄດ້​ເຂົ້າ​ຮ່ວມ​ກັບ​ອັນ​ທີ່​ເອີ້ນ​ວ່າ ລະດູບານ​ໃໝ່​ຂອງ​ໂລກ​ອາຫຣັບ ​ຫລື Arab
Spring ​ແລະ​ໄດ້​ທວງ​ໃຫ້ກາດ​ດາ​ຟີ​ລາ​ອອກ ຊຶ່ງ​ກາດ​ດາ​ຟີ​ໄດ້​ໂຕ້​ຕອບ​ດ້ວຍ​ການ​ກວາດ​
ລ້າງ​ຢ່າງ​ຮຸນ​ແຮງ. ບໍ່​ດົນຕໍ່​ມາ​ ປະຊາ​ຄົມ​ໂລກ​ສ່ວນ​ໃຫຍ່​ກໍ​ໄດ້​ຫັນ​ໄປຕໍ່ຕ້ານກາດ​ດາ​ຟີ ​
ຈົນ​ວ່າອົງການ​ສະຫະ​ປະຊາ​ຊາດໄດ້​ອອກ​ມະຕິ​ລົງ​ໂທດ​ລີ​ເບຍ ​ແລະ​ກຸ່ມ​ເນ​ໂຕ້ເລີ່​ມທໍາ
ການ​ໂຈມ​ຕີ​ທາງ​ອາກາດ.

ແຕ່​ກາດ​ດາ​ຟີ ກໍຍັງ​ບໍ່​ຍອມ​ຈໍານົນຫລື​ພ່າຍ​ໜີ​ ​ແລະ​ປະກາດ​ວ່າ:

ມີ​ການຄົບ​ຄິດ​ກັນວາງ​ແຜນ ເພື່ອຈະ​ຄວບ​ຄຸມ​ນໍ້າມັນຂອງລີ​ເບຍ ຄວບ​ຄຸມ
ດິນ​ດອນ​ຂອງລີ​ເບຍ ​ແລະ
ຍຶດ​ເອົາລີ​ເບຍ ເປັນ​ຫົວ​ເມືອງ​ຂຶ້ນຄືນ​ອີກ ຊຶ່ງ​ມັນ
ເປັນ​ໄປບໍ່​ໄດ້ ​ເປັນ​ໄປ​ບໍ່​ໄດ້​ ​ແລະ​ພວກ​ເຮົາ​ຈະ​ຕໍ່ສູ້
ຈົນ​ກວ່າ ຈະເຫລືອແຕ່
ພຽງຊາຍ
ແລະຍິງ​ຄົນສຸດ​ທ້າຍ ເພື່ອປ້ອງ​ກັນ​ລີ​ເບຍ​ນັ້ນ.

ທ່ານ​ແ​ຈ​ໂຣລດ໌ ​ໂພສຕ໌ ​ກ່າວວ່າ ທຸກ​ສິ່ງ​ທຸກ​ຢ່າງ​ ຍາມໃດ​ກໍແມ່ນ​ກ່ຽວ​ກັບກາດ​ດາ​ຟີໝົດ.

ຜູ້ກ່ຽວ​ມີ​ພາບ​ພົດ​ພາຍ​ໃນ​ຂອງ​ຕົນເອງ. ບາງທີ ເວົ້າ​ໃນ​ອີກວິທີ​ນຶ່ງ ກໍ​ແມ່ນ
ວ່າ ພວກ​ຜູ້​ເບິ່ງ​ຜູ້​ຟັງ​ທັງຫລາຍ
ແມ່ນກະ​ຈົແຍງ​ທີ່​ຫ້ອຍ​ໄວ້​ເທິງ​ຝາ​ເຮືອນ​
ຂອ
ງຜູ້ກ່ຽວ. ແລະ​ກາດ​ດາ​ຟີກໍຈະ​ເວົ້າ ຕໍ່​ກະຈົກວ່າ ກະຈົກ ກະຈົກ ເທິງ​ຝາ
ແມ່ນ​ໃຜ
ເປັນ​ຜູ້​ນໍາ ທົ່ວອາ​ຟຣິກາ​ ຜູ້​ນໍາ​ມຸສລິ​ມ ຜູ້​ນໍາໂລກທີສາມ ທີ່​ຍິ່ງ​ໃຫຍ່
ກ່ວາ​ໝູ່​ໝົດ
? ​ແລ້ວກາດ​ດາ​ຟີ ກໍຈະຊອກ​ຫາ​ທາງສ້າງ​ຄວາມ​ໝັ້ນ​ໃຈ​ໃຫ້ຕົນ​
ເອງ
ວ່າຄໍາຕອບ​ທີ່​ຈະຍ້ອນ​ຄືນມາ​ນັ້ນ ກໍ​ແມ່ນວ່າ ກໍ​ຄືເຈົ້າຫັ້ນ​ຫລະ ມວມມາ.

ທ່ານ​ແດ​ນຽນ ​ເຊີ​ເວີ ກໍມີ​ທັດສະນະ​ທໍານອງ​ດຽວ​ກັນ. ທ່ານ ເຊີ​ເວີ ​ເວົ້າ​ວ່າ:
“ມໍລະ​ດົກ​ຂອງ​ກາດ​ດາ​ຟີ ​ແມ່ນ
ຈະ​ເປັນ​ມໍລະດົກ​ຂອງລະບອບຜະ​ເດັດ​ການ
ຜູ້​ດຽວ
ຂອງ​ການຕ້ານ​ຢັນ ຂັດ​ຂືນປະຊາທິປະ​ໄຕ. ​ແລະສໍາລັບ​ຫລາຍໆ​
ຄົນ​ແລ້ວ
ອາດ​ຈະ​ເວົ້າ​ວ່າ ເປັນ​ມໍລະດົກ​ຂອງຄວາມໂງ່ຈ້າ​ແທ້ໆ ແລະ
ຄວາມ
ໂງ່ຈ້າ ແບບປະສາດ​ຫລອນ ຫລອກ​ລວງໂຕ​ເອງ.”

ມວມມາ ກາດ​ດາ​ຟີ ນາຍ​ທະຫານ​ສັນຍາບັດໜຸ່ມ ທີ່​ກໍາ​ເນີ​ດມາຈາກ​ພໍ່​ແມ່ ທີ່ເປັນ​ຄົນ
ລ້ຽງ​ສັດ​ພະ​ເນ​ຈອນ​ເລ່ລ່ອນ ຜູ້​ທີ່​ຄຸຍອວດ​ຕົວ​ເອງ​ວ່າ ​ເປັນ​ຜູ້​ທ້ອນໂຮມນັ້ນ ໃນບັ້ນ​ສຸດ
ທ້າຍ​ແລ້ວ ​ແມ່ນໄດ້ທ້ອນ​ໂຮມ​ຊາວ​ລີ​ເບຍ ຈໍານວນ​ຫລວງຫລາຍ ​ໃຫ້ລຸກຂຶ້ນມາ​ຕໍ່ຕ້ານ
ເຂົາ​ເອງ.

XS
SM
MD
LG