ລິ້ງ ສຳຫລັບເຂົ້າຫາ

ຄໍາປາໄສ ຂອງ ປ. Lincoln ເມື່ອ 150 ປີກ່ອນ ຍັງດັງກ້ອງສະນັ່ນ ຢູ່ຮອດມື້ນີ້ (ວີດີໂອ)

  • ທອງປານ ເທບວົງສາ

ເມື່ອ​ນຶ່ງ​ຮ້ອຍ​ຫ້າ​ສິບ​ປີຜ່ານມາ​ ໃນ​ວັນ​ທີ 19 ພະ​ຈິກມື້ນີ້ ຕອນທີ່​
ສົງຄາມ​ກາງ​ເມືອງ​ສະຫະລັດ​ໄດ້​ກ້າວ​ຂຶ້ນສູ່​ຈຸດ​ຮ້າຍ​ແຮງ​ສຸດ​ນັ້ນ
ປະທານາທິບໍດີ Abraham Lincoln ​ໄດ້​ກ່າວ​ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ສັ້ນ​ໆ​
ບັ້ນ​ນຶ່ງຢູ່​ທີ່​ສະໜາມ​ລົບ​ໃນເມືອງ Gettysburg ລັດ Pennsyl
vania. ການ​ສູ້​ລົບ​ກັນ​ຢ່າງ​ນອງເລືອດໄດ້​ເກີດ​ຂຶ້ນຢູ່​ທີ່​ເມືອງ​ດັ່ງ
ກ່າວ​ນີ້​ເປັນ​ເວລາ​ຫຼາຍ​ເດືອນ ຊຶ່ງ​ບັດ​ນີ້​ຖື​ກັນວ່າ​ ເປັນ​ບາດ​ລ້ຽວ​
ຂອງ​ສົງຄາມ ​ໃນ​ຂະນະ​ທີ່​ ທ່ານ​ຢ້ຽມຢາມ​ສຸສານ​ນັ້ນ ທ່ານ
Lincoln ໄດ້​ກ່າວ​ຍ້ອງຍໍ​ສັນລະ​ເສີນທະຫານ​ທັງຫຼາຍທີ່​ໄດ້​ສູ້​ລົບ​
ໃນ​ສົງຄາມ​ທີ່​ເມືອງ Gettysburg ​ໃນ​ເວລາ​ນັ້ນ. ດັ່ງ​ທີ່ເຮົາ​ໄດ້​
ຟັງ​ລາຍ​ງານ​ຈາກ​ຜູ້​ສື່​ຂ່າວ​ວີ​ໂອ​ເອ Deborah Block ນັ້ນ​ວ່າ
​ໃນ​ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ຂອງທ່ານ Lincoln ຄັ້ງ​ນັ້ນ ທ່ານຍັງ​ໄດ້​ກ່າວເນັ້ນ​
ໜັກ​ໃສ່​ດ້ານອິດສະຫຼະພາບ ​ແລະ​ຄວາມ​ສະ​ເໝີ​ພາບ​ນຳ​ດ້ວຍ.
ຊຶ່ງ​ທອງ​ປານ ຈະ​ນໍາເອົາ​ລາຍ​ລະອຽດ ມາສະ​ເໜີ​ທ່ານ ​ໃນ​ອັນ​
ດັບ​ຕໍ່​ໄປ.


​ໃນ​ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ສັ້ນໆ​ສອງ​ນາທີ​ຂອງ​ທ່ານ​ນັ້ນ ປະທານາທິບໍດີ​ລິນ​ຄອນ ​ໄດ້​ລະນຶກ​ເຖິງ​ການ​ສູ້​ລົບ​ກັນ​ໃນ​ເມືອງ Gettysburg ທີ່​ໄດ້​ເອົາ​ຊີວິດ​ທະຫານຝ່າຍເໜືອ​ແລະທະຫານ​ຝ່າຍ​ໃຕ້ ໄປ​ຫຼາຍ​ສິບ​ພັນ​ຄົນ. ທ່ານ​ໄດ້ໃຫ້ກຽດ​ພວກຜູ້​ຊາຍ​ທີ່​ພິລາດ​ອາດ​ຫານ ທີ່​ມີ​ຊີ ວິດ​ຢູ່​ແລະ​ເສຍ​ຊີວິດ​ໄປແລ້ວ ​ໃນ​ການ​ຕໍ່ສູ້​ກັນ​ຢູ່​ທີ່​ນີ້. ​ແຕ່​ປີ 1861 ຫາ​ປີ 1865 ​ກຸ່ມ​ລັດ​ພາກ​ເໜືອທີ່​ເອີ້ນ​ວ່າ Union ​ໄດ້​ສູ້​ລົບ​ກັບ​ກຸ່ມ​ລັດ​ພາກ​ໃຕ້ ທີ່​ເອີ້ນວ່າ Confederacy ທີ່​ໄດ້​ແຍກ​ຕົວອອກ​ຈາກ​ສະຫະລັດຍ້ອນ​ບໍ່ພໍ​ໃຈ​ໃນ​ບັນຫາ​ຫຼາຍໆ​ປະ​ເດັນ​ໂຮມ​ທັງເລື່ອງ​ຂ້າ​ທາດ ນັ້ນ​ນໍາ.

Martin Johnson ອາຈານ​ສອນ​ວິຊາ​ປະຫວັດສາດ​ປະ​ຈໍາ​ມະຫາວິທະຍາ​ໄລ Miami University ທີ່​ລັດ​ໂອ​ໄຮ​ໂອ ​ໄດ້​ຂຽນ​ປື້​ມ​ໃໝ່​ ເ​ຫຼັ້ມ​ນຶ່ງ ທີ່​ໃສ່​ຊື່ວ່າ “Writing the Gettysburg Address” ຫຼື​ການ​ຂຽນຄໍາປາ​ໄສ Gettysburg ​ຊຶ່ງ​ທ່ານເວົ້າ​ວ່າ ປະທາ ນາທິບໍດີ​ລິນ​ຄອນ​ໄດ້​ຊອກສະແຫວ​ງ ຫາ​ການສະໜັບສະໜຸນ​ຕໍ່ລັດ​ພາກ​ເໜືອຫຼື Union ​ໃນຂະ​ນະ​ສົງຄາມກາງ​ເມືອງ​ທີ່​ຍັງ​ຍືດ​ເຍື້​ອດຳ​ເນີນ​ຕໍ່ໄປຢູ່​ນັ້ນ.

ທ່ານ ຈອນ​ສັນ ​ເວົ້າ​ວ່າ: “ປະທານາທິບໍດີ​ຮູ້​ວ່າ ທ່ານ​ຕ້ອງ​ໄດ້​ເຮັດ​ໃຫ້​ປະ​ເທດ ຊາດ​ເຂົ້າ​ໃຈດີ​ເຖິງ​ຄວາມ​ສໍາຄັນ​ຂອງ​ສາ​ເຫດທີ່ວ່າ ດ້ວຍເຫດ​ໃດ​ສົງຄາມ​ນີ້ ຈຶ່ງຖື​ວ່າ​ສໍາຄັນ ​ແລະ​ຫຼໍ່​ແຫຼມ​ທີ່​ສຸດ.”

ບໍ່​ດົນ ກ່ອນ​ທີ່​ທ່ານ​ຈະ​ໄປ​ຍັງ​ເມືອງ Gettysburg ປະທານາທິບໍດີ​ລິນ​ຄອນ ຍັງ​ຢູ່​ທີ່ເຮືອນ​ຫຼັງ​ນີ້ ​ທີ່​ກຸງວໍ​ຊິງ​ຕັນ. ບ່ອນ​ທີ່​ທ່ານ​ຈະ​ເຂົ້າ​ໄປ​ຫຼົບ​ໜີຈາກ​ການ​ຖືກລົບ​ກວນທີ່​ທໍາ ນຽບຂາວ. ນາງ Callie Hawkins ຜູ້​ອໍາ​ນວຍການ​ ໂຄງການຂອງ​ເຮືອນທີ່​ຖືກ​ສ້ອມ​ແປງ​ໃໝ່ເວົ້າ​ວ່າ ນີ້​ຈະ​ບໍ່​ເປັນ​ການ​ຫລົບໜີ​ແຕ່​ປະການ​ໃດ ຍ້ອນ​ວ່າ​ສຸສານ​ທະຫານ​ແຫ່ງ​ນຶ່ງກໍ​ຕັ້ງ​ຢູ່ໃກ້ໆ​ກັບເຮືອນ​ຫຼັງ​ນີ້.

ນາງ Hawkins ​ເວົ້າ​ວ່າ: “ມັນເປີດໂອກາດໃຫ້ທ່ານ​ໄດ້​ຄິດ ​ແລະໄຕ່ຕອງ ​ແລະ ທົບ​ທວນເບິ່ງຄວາມ​ນຶກ​ຄິດ​ ຂອງ​ທ່ານ​ເລຶ່ອງ ສົງຄາມ​ກາງ​ເມືອງ​ແລະ​ການ​ເລີກ ທາດ​ນັ້ນ. ທ່ານລິນ​ຄອນ ​ໄດ້​ເຫັນ​ການ​ຝັງ​ຄົນ​ຕາຍ ຢູ່​ທຸກໆ​ມື້.”

ນາງ Hawkins ​ເວົ້າ​ຕໍ່​ໄປ​ວ່າ ຄວາມ​ຄິດ​ເຫຼົ່າ​ນັ້ນ ອາດມີ​ອິດ​ທິພົນ​ຕໍ່​ການຂຽນ​ຄໍາປາໄສ Gettysburg ຂອງ​ທ່ານ​ ທີ່​ທ່ານ​ໄດ້ຢືມຄັດ​ມາ​ຈາກ​ຄໍາ​ປະ ກາດ​ເອກ​ກະລາດ​ສະຫະລັດ​ ​ແຖວ​ນຶ່ງ​ທີ່​ເວົ້າ​ວ່າ: “ຜູ້​ຊາຍ​ທັງ​ໝົດ​ຖືກ​ສ້າງ​ຂຶ້ນມາ​ໃຫ້​ເທົ່າ​ທຽມ​ກັນ.” ນອກ​ນີ້​ແລ້ວ ທ່ານລິນ​ຄອນ​ຍັງ​ໄດ້ເວົ້າ​ກ່ຽວ​ກັບ ປະ​ເທດ​ຊາດ​ໃໝ່​ ທີ່ໃຫ້​ກຳ​ເນີ​ດ​ແກ່​ອິດສະຫຼະ ພາບ ​ແລະ​ການເກີດ​ໃໝ່​ຂອງ​ເສລີພາບ.

ຄໍາ​ເວົ້າ​ຂອງ​ທ່ານລິນ​ຄອນ ສະທ້ອນ​ຈິດ​ໃຈນາງ Carrie Otal ​ໄວ 12 ປີ

ນາງ​ນ້ອຍ Carrie Otal ​ເວົ້າ​ວ່າ: “ທ່ານ​ລິນ​ຄອນ ນໍາພາ​ພວກ​ເຮົາ​ພົ້ນ​ຈາກ​ການ​ເປັນ​ຂ້າ​ທາດ ​ແລະ​ໃຫ້​ເສລີພາບ​ແກ່​ທຸກໆ​ຄົນ​ນັ້ນແມ່ນ​ສໍາຄັນ​ຫຼາຍ. ພວກ​ເປັນ​ເຈົ້າຂອງ​ຂ້າ​ທາດ ​ເຂົາ​ເຈົ້າຄິດ​ວ່າ​ພວກ​ເຂົາ​ມີ​ອິດສະຫຼະພາບ​ເປັນ ​ເຈົ້າຂອງ​ພວກ​ຂ້າ​ທາດ​ກໍ​ຈິງ​ຢູ່ ​ແຕ່​ພວກ​ຂ້າ​ທາດ​ຄິດ​ວ່າ​ອິດສະຫຼະພາບ​ ໝາຍເຖິງ​ເສລີ ພາບ ​ແລະ​ຂ້ອຍ​ຄິດ​ວ່າ ທ່ານ​ລິນ​ຄອນ ​ໄດ້​ມອບ​ອິດສະຫຼະພາບ​ໃຫ້​ແກ່​ທຸກໆ​ຄົນ ທີ່​ເຂົາ​ເຈົ້າສົມຄວນ​ຈະ​ໄດ້​ຮັບ​.”

ທ່ານ ຈອນ​ສັນ ​ເວົ້າ​ວ່າ ທ່ານ​ລິນ​ຄອນ ​ໄດ້​ຂຽນ​ຄໍາ​ປາ​ໄສ ຢູ່​ທີ່​ທໍານຽບຂາວ ​ແລະ​ໄດ້​ເອົາ​ໄປ​ຂັດ​ເກົາ​ໃຫ້​ມີ​ເນື້ອ​ໃນ​ດີ​ຂຶ້ນຢູ່​ທີ່ເຮື​ອນ​ຫຼັງ​ນີ້ ທີ່​ເມືອງ Gettysburg. ຊຶ່ງ​ຄໍາ​ເວົ້າ​ໃນ​ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ນັ້ນ ​ໄດ້​ແຜ່​ຂະຫຍາຍ​ອອກ​ໄປ​ຢ່າງ​ວ່ອງໄວ.

ທ່ານ ຈອນ​ສັນ ​ເວົ້າ​ວ່າ: “ຄໍາ​ປາ​ໄສໄດ້​ຮັບ​ຄວາມ​ນີຍົມ ​ແລະ​ມີ​ຄວາມ​ສໍາຄັນ​ເກືອບ​ວ່າ​ໃນ​ທັນທີ ຍ້ອນ​ວ່າ​ຫຼາຍໆ​ຄົນ ​ໂດຍ​ສະ​ເພາະ​ພວກ​ບັນນາທິ ການ​ຂອງ​ໜັງສືພິມ ​ແລະ​ພວກ​ນັກ​ການ​ເມືອງ ຕ່າງ​ກໍ​ຮັບ​ຮູ້​ວ່າ​ມັນ​ຫຼໍ່​ຫຼອມ ບົດ​ຮຽນ​ຂອງ​ສົງຄາມ​ໃນ​ລັກສະນະ​ທີ່​ສັ້ນໆ​ຫຼາຍ. ​ຫຼັງ​ຈາກ​ນັ້ນ ຄືໃນ​ໄລຍະ​ພາຍ​ໃນ​ບໍ່​ເທົ່າໃດ​ເດືອນ​ ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ນີ້ ກໍ​ຖືກ​ນໍາ​ໃຊ້​ໃນ​ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ທາງ​ການ​ເມືອງ​ຕ່າງໆ. ມັນ​ໄດ້​ຝັງ​ຮາກ​ເລິກ​ຢ່າງ​ໄວ​ຫຼາຍໃນ​ຄວາມ​ຊົງ​ຈໍາ​ຂອງ​ຊາວ ອາ​ເມຣິກັນ ກ່ຽວ​ກັບ​ຄວາມ​ໝາຍ​ຂອງ​ສົງຄາມ​ກາງ​ເມືອງ​ນັ້ນ.”

ທ່ານ ຈອນ​ສັນ ​ເວົ້າ​ວ່າ ຄໍາ​ປາ​ໄສທີ່ ​ເມືອງ Gettysburg ຂອງ​ທ່ານ​ລິນຄອນ ຍັງ​ຮູ້​ກັນ​ໄປ​ທົ່ວ​ໂລກ.

ທ່ານ ຈອນ​ສັນ​ເວົ້າ​ວ່າ: “ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ນັ້ນ​ໄດ້​ເອົາໄປສອນ​ກັນ​ຢູ່​ຕາມໂຮງຮຽນຕ່າງໆ ​ໃນ​ປະ​ເທດ​ຍີ່ປຸ່ນ ​ໄນ​ຈີ​ເຣຍ ອາ​ເຢັນ​ຕິ​ນາ ​ແລະ​ແຫ່ງ​ອື່ນໆ.”

​ໃນຄໍາ​ປາ​ໄສ​ຂອງ​ທ່ານ​ນັ້ນ ປະທານາທິບໍດີ​ລິນ​ຄອນ​ເວົ້າ​ວ່າ “ ​ໂລກ​ຈະ​ບໍ່​ຂຽນ​ບັນທຶກ​ໄວ້​ຫຼາຍ ຫຼື​ຈະ​ຈົດ​ຈໍາ​ໄວ້​ເປັນ​ເວລາ​ດົນນານ ​ໃນ​ສິ່ງທີ່​ພວກ​ເຮົາ​ເວົ້າ​ຢູ່​ທີ່​ນີ້ ສິ່ງ​ນ້ອຍ​ໆທີ່​ທ່ານ​ຮູ້​ນັ້ນ ບໍ່​ພຽງ​ແຕ່​ເປັນ​ຄໍາ​ບັນທຶກ ​ແລະ​ຄວາມ​ຊົງ​ຈໍາ​ຂອງ​ໂລກ​ເທົ່າ​ນັ້ນ ​ແຕ່​ຄໍາ​ປາ​ໄສ​ນັ້ນ ຍັງ​ໄດ້​ກາຍ​ມາ​ເປັນສິ່ງ​ນຶ່ງ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ທີ່​ສຸດ​ໃນປະຫວັດສາດ.

ຄວາມເຫັນຂອງທ່ານ

ສະແດງຄວາມເຫັນໃຫ້ເບິ່ງ

XS
SM
MD
LG